هدف مقاله حاضربررسی جایگاه عقلانیت و مدرنیت در نگاه محمدعلی فروغی "ذکاءالملک" به سیاست خارجی ایران است. فروغی به یمن آشنایی عمیق با اندیشه های فلسفی وسیاسی جدید غرب که تا زمان وی در بین نخبگان سیاسی ایران بی سابقه بود درک عمیقی از سیاست در دوران جدید داشت؛ همچنین وی به یُمن شرکت در کنفرانسهای بین المللی و حضور مؤثر در جامعه ملل تلاش نمود؛ تا با اقدام سیاسی و قلم خود منافع ایران را در عرصه جهانی تامین کند و بیش از هر زمان، ایران را در مجامع بین المللی مطرح و دارای اعتبار و شهرت نماید. وی با بینشی واقع گرایانه و متمرکز نمودن توان خود بر اصلاحات از بالا و ترجمه، تألیف متون کلاسیک فرهنگ غربی، سخنرانی و شرکت در کنفرانسهای بین المللی و حضور مؤثر در جامعه ملل؛ دغدغه تامین منافع ملی ایران را داشت. سوال اصلی پژوهش این است که مولفه اصلی وویژگی بارز رویکرد فروغی به سیاست خارجی چه بوده است؟ فرضیه مقاله حاضر این می­ باشد که در بین نخبگان سیاسی ایران، فروغی درک بهتری از مفهوم قدرت و بازیگر سوم درسیاست خارجی ایران داشته و تلاش وی این بوده؛ که هم از حصار مفهوم موازنه مثبت که رویه نخبگان سیاسی چون قوام می­ باشد، خارج و هم از حصار رویکرد موازنه منفی نخبگانی چون مرحوم مصدق و مدرس بگریزد و ایستاری متفاوت درسیاست خارجی ایران ایجاد کند؛ که اگر چه بر اساس مفهوم بازیگر سوم بوده ولی مبتنی برعقلانیت و قدرت می­ باشد. یافته های پژوهش حاکی ازآن هست که نگاه فروغی به نظام بین الملل وسیاست خارجی نگاه معقول تر وعلمی تری بوده است.

جامعة ایران در سدة اخیر شاهد دگرگونی های اجتماعی و سیاسی گوناگونی از جمله تغییر در نقش و پایگاه زنان و تحولات خانواده بوده است. این مقاله رابطة این دو تحول، یعنی مدرن شدن زنان (مدرنیت عینی و مدرنیت ذهنی) و تحول شیوه های صمیمیت را در شهر تبریز، طی سه نسل اخیر بررسی می­ کند. منظور از مدرنیت عینی، حضور فرد در فضاهای مدرن و مصرف محصولات جدید است. مدرنیت ذهنی نیز به خصلت های انگیزشی، نگرشی و رفتاری افراد برای انطباق با شرایط جدید گفته می شود. هدف از انجام­ دادن این پژوهش، شناخت مسیر دگرگونی صمیمیت زناشویی و عوامل مؤثر بر آن است. جامعة آماری شامل همة زنان متأهل شهر تبریز است که نمونة 997 نفری از آنان در قالب سه نسل بررسی شد. متغیرهای مستقل شامل نسل، تحصیلات، طبقة اجتماعی، مدرنیت عینی و مدرنیت ذهنی هستند. متغیر وابسته (صمیمیت) با تحلیل رگرسیونی و به­ وسیله ی نرم افزار Amos Graphics آزموده شد. نتایج تحلیل رگرسیونی نشان داد چهار متغیر مدرنیت ذهنی، مدرنیت عینی، طبقة اجتماعی و نسل، برخلاف متغیر تحصیلات، بر متغیر صمیمیت تأثیرگذارند. نتایج آزمون مدل نیز نشان می دهد داده های تجربی، مدل نظری پژوهش را تأیید می کنند. با اتکا به یافته های این پژوهش می توان گفت شیوه های صمیمیت در سه نسل مورد بررسی دگرگون شده و مدرن شدن زنان نقشی مهم در این دگرگونی داشته است.

سیری کوتاه بر تفکرات سیاسی ایران به ما این طور نشان می دهد که ساختار قدرت در ایران بر اساس یک نوع سلطنت مطلقه که بر تئوری «فره ایزدی» یا عطیه الهی به شخص خاص بوده شکل گرفته و این روند از دوران ایلامی تا ورود آریاییها و تشکیل سلسله های ماد و آنگاه هخامنشی ادامه داشت و فقط می توان گفت بر اثر تماس امپراطوری هخامنشی با یونانیان شیوه های غیر از حکومت سلطنتی را ایرانیان شناختنه اند. اما فقط در تاریخ، در یک منبع که تاریخ هرودوت باشد ذکر از راه آینده دربار شیوه حکومت بعد از گئومات مغ به میان می آید که با سلطنت داریوش این مبحث نیز خاموش می شود. بعد از دو هزار و سیصد سال برخورد ایرانیان با مظاهر فرهنگ جدید به خصوص شکست بسیار سخت ایرانیان در جنگهای میان ایران و روس، به آنان خاطر نشان می کند که از جرگه تمدن دور افتاده اند. لذا با ورود اندیشه های جدید تحولات عظیمی در جامعه ایران اتفاق می افتد و دوره قاجاریه دوره آغازین گذر از حالت سنتی به مدرنیت است .

خانه در اندیشه های هستی شناسانه، مکان احراز هویت و نماد خویشتن انسان است. این مفهوم به مثابه ی بنیانی وجودی بر زمینه ای از تقابل سنت و مدرنیته در فیلم های داریوش مهرجویی، حضوری پرمعنا و مرتبط با شخصیت های فیلم ها دارد؛ این ارتباط تا جایی است که از شیوه ی بازنمایی خانه می توان به شناخت و تحلیلی از شخصیت ها دست یافت. در این پژوهش کوشش شده است مفهوم خانه در برخی از فیلم های مهرجویی برای تبیین شخصیت های در حال گذار از سنت به مدرنیته بررسی شود. از آن جایی که به باور داریوش شایگان، انسان شرقی (ایرانی) در برخورد با مدرنیته ی غربی دچار «گسست شخصیتی» و روان پریشی شده است، چهره ی زنان و مردان در تعدادی از فیلم های مورد بررسی ساخته ی مهرجویی نیز مرتبط با مفهوم هستی شناسانه ی خانه به نمایش درآمده است. روش تجزیه و تحلیل داده ها توصیفی-تحلیلی بوده و داده ها با مراجعه به منابع کتابخانه ای و مشاهده ی فیلم ها گردآوری شده است. نتایج پژوهش نشان می دهند که شیوه ی نمایش خانه در فیلم های مورد بررسی، بازنمایی هویت شخصیت های دچار روان پریشی بوده است.

رویارویی فکری ایرانیان با مدرنیت، تاکنون فراز و نشیب های زیادی را به خود دیده است. اندیشمندان ایرانی نیز مانند اندیشمندان غربی، تلاش فکری خود را معطوف به ارائه راه حلی برای مساله رابطه ذهنیت و کلیت نموده اند. در پژوهش حاضر، به بررسی راه حل «داریوش شایگان» برای این مساله پرداخته شده است. بدین منظور ابتدا گونه های انسان شناختی ترسیم شده و به نمایش درآمده در آثار او مورد اشاره قرار گرفته اند. ادامه پژوهش به بازخوانی آثار شایگان بر مبنای مفهوم سوژه بازیگوش و به منظور روشن کردن راه حل او برای مساله رابطه ذهنیت و کلیت اختصاص یافته است. سوژه بازیگوش، سوژه ای است که دوپارگی خود را می پذیرد و آگاهانه و بازیگوشانه آنها را به یکدیگر پیوند می زند. شایگان هر چند به ذهنیت، خودمختاری کامل نمی دهد، او را در کلیت نیز محو نمی کند.

اسلاوگرایی تجلی خودآگاهی ملی در سطح جامعه روشنفکری روسیه در نیمه نخست سده نوزدهم بوده است. فرضیه مقاله این است که شکل گیری اسلاوگرایی به عنوان برآیندی از تلاش گروهی از دانش آموختگان برای غلبه بر بحران هویت جامعه روشنفکری روسیه بوده است. برای تبیین این موضوع، ابتدا زمینه های سیاسی، اجتماعی و فکری این بحران و پیدایش اسلاوگرایی در چارچوب نظریه های نوسازی مورد تبیین قرار گرفته است. سپس استدلال می شود که مساله هویت ملی صرفا گفتمانی در پیوند با آینده روسیه در میان نخبگان دانش آموخته بوده است. در پایان استدلال شده است که مفاهیم و اندیشه های رمانتیک هم در ایجاد بحران هویت و هم در تدارک دستور کار جدید روشنفکری برای خروج از این بحران نقشی تعیین کننده داشته است.

در این مقاله ابتدا هویت مفهوم سازی و سطوح مختلف آن تعیین و هویت ملی و اجزای آن یعنی اسلامیت، ایرانیت، قومیت و خرده فرهنگ هابه عنوان یکی از سطوح هویت اچتماعی تعریف شده است. آنگاه تلاش شده مولفه های هویت ملی در دوره پهلوی و مبانی معرفتی گفتمان هویتی این دوره تجزیه و تحلیل گردد، فرض بر این است که ساخت و محتوای گفتمان و سیاست های هویتی در این دوره تابعی از شرایط و مقتضیات سیاسی و ساختار اجتماعی، فرهنگی حاکم بر کشور و متاثر از مبانی فکری و معرفتی، ایدئولوژی و فرهنگ سیاسی، وجهه نظرها و نگرش نخبگان سیاسی حاکم نسبت به مسایل فروملی، ملی و فراملی، نوع تلقی و تعریف آنان از هویت ملی، ملت و ناسیونالیسم ملی می باشد. "گفتمان هویتی" عصر پهلوی متاثراز «علایق درون مرزی» شامل: تلاش در جهت تحقق ناسیونالیسم تجدد خواه، حذف گفتمانهای هویتی خرد و کوچک و قدرت های رقیب، خوی و خصلت های مستبدانه و تمایل بر ایجاد تمرکز سیاسی، فرهنگی و تشکیل دولت قدرتمند و متمرکز در ایران و از طرف دیگر پروژه ای (نه یک پروسه) بود که متاثر از دغدغه های تجدد و در واکنش به آن شکل گرفت، لذا از یک سو ناگزیر از بهره گیری از عناصر نو و مدرن و از سوی دیگر ترویج عناصر متضاد با مدرنیسم و تجدد بود.

آنتونی گیدنز، از جمله چهره های معیار جامعه شناسی، صاحب طیف وسیعی از افکار نو به نو شونده است. از این رو، به آثار او در ردیف منابع کلاسیک های جامعه شناسی توجه می شود؛ با این تفاوت که او همچنان مشغول افزودن به منظومه فکری خویش است. این مقاله، می کوشد برداشت های آنتونی گیدنز در مورد سنت را در پیکر وسیع تر افکار او و خصوصا نظریه ساختاربندی او تلفیق کند و در نهایت به الگوهای نظری جدیدی برای توضیح موضوع سنت دست یابد، که برای کاوش های تجربی در موضوع سنت و نسبت آن با مدرنیت، کاربست های تازه ای می یابد.برای بررسی نظریه بازاندیشی، و فهم آن در چهارچوب مواضع اخیرتر آنتونی گیدنز، موضع عمومی وی نسبت به واقعیت اجتماعی، و سپس، موقعیت یابی مفهوم بازاندیشی در متن این موضع عمومی، تعیین کننده خواهد بود. از این رو، سه گام در دستور کار این کاوش قرار دارد: یکی تصور گیدنز از جامعه شناسی؛ دیگری، نظریه ساختاربندی او که مهمترین موضع گیری وی در نظریه اجتماعی دانسته می شود؛ سپس، تصور گیدنز از سنت و مدرنیت که در دیدگاه او مشعر به تقسیم تاریخ بشری به دو دوران کاملا منقطع از هم است و گیدنز، از این جدایی، تحت عنوان انقطاع خاص یا رشته ای از انقطاع ها یاد می کند. برای تحقق این سه گام، ابتدا به کمک بررسی اندیشه گیدنز، الگویی از فرآیند مدرنیت به دست می آوریم، سپس مجموعه عوامل مرتبط با بازاندیشی را در الگوی دومی جمع بندی می کنیم، و از درون آن، مفاهیم مورد نیاز برای کنکاش در سنت را استخراج می کنیم.

همواره مدرنیت با تمجیدها و سوگواری هایی همراه بوده است. مدرنیت مانند هر پدیدۀ اجتماعی دیگر وجه دوگانه ای دارد: آن هایی که زندگی انسان را بهبود بخشیده اند و آن هایی که زندگی انسان را دچار دشواری کرده اند. از سویه های تاریک جوامع مدرن می توان بحران معنا و در رأس آن بحران معنای زندگی را دانست. در دورۀ مدرن، کلیت جهت گیری زندگی انسان دچار بحران شده است، و این در میان گستره ای از نظریه پردازان از امیل دورکیم تا مانوئل کاستلز مورد توافق است. در مقالۀ پیش رو، فرضیۀ جامعه شناسانۀ پیتر برگر برای مقابله با بحران معنای زندگی مورد بررسی قرار گرفته است و همچنین تحول دیدگاه او مورد توجه واقع شده است. در تحقیق پیش رو از نوعی تفسیرگرایی پیروی شد که از روش جان پلامناتز الهام می گیرد. بر مبنای این روش به کاوش در تلقی برگر از «ساختارهای واسط» به مثابه مجموعه نهادهای واسط، به عنوان راه حلی برای بحران معنای زندگی پرداخته ایم و دریافته ایم که دیدگاه او متحمل تغییراتی شده است؛ مع الوصف، استدلال کرده ایم که دیدگاه او یک راهکار حداقلی بوده و از جهتی تعمیم پذیر و از جهت دیگر تابعی از مرز و بوم های مختلف است.